توسط : آنچه در این مطلب میخوانید
ساعت از ۷ صبح گذشته بود. مریم برای رفتن به محل کار عجله داشت. صبحانهاش را نصفهنیمه خورد و از خانه بیرون زد. چند دقیقه بعد متوجه شد نفس کشیدن برایش کمی سختتر از معمول شده و فشار مبهمی در قفسه سینه احساس میکند.
اولین فکری که به ذهنش رسید این بود: «احتمالاً از کمخوابی و استرسه.»
اما همیشه نمیتوان از روی شدت درد یا ظاهر علائم فهمید که با یک مشکل ساده روبهرو هستیم یا یک وضعیت اورژانسی. حمله قلبی لزوماً با درد شدید و ناگهانی قفسه سینه شروع نمیشود. علائم ممکن است خفیف باشند، بهتدریج شروع شوند، برای مدتی ادامه پیدا کنند یا در بعضی افراد بدون درد واضح قفسه سینه بروز کنند.
به همین دلیل، شناخت علائم حمله قلبی اهمیت دارد؛ نه برای اینکه در خانه تشخیص قطعی بدهیم، بلکه برای اینکه بدانیم چه زمانی نباید منتظر بمانیم و باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک بگیریم.
حمله قلبی چیست؟
حمله قلبی یا سکته قلبی (Myocardial Infarction) زمانی رخ میدهد که جریان خون به بخشی از عضله قلب به اندازه کافی نمیرسد یا بهطور ناگهانی کاهش مییابد یا متوقف میشود.
در بسیاری از موارد، بیماری عروق کرونر و تجمع پلاک در دیواره رگها زمینهساز این اتفاق است. اگر پلاک دچار پارگی شود و روی آن لخته خون تشکیل شود، جریان خون در رگ کرونر میتواند بهشدت کاهش پیدا کند یا مسدود شود. در نتیجه، اکسیژن کافی به بخشی از عضله قلب نمیرسد و آسیب عضله قلب آغاز میشود.
حمله قلبی یک وضعیت پزشکی اورژانسی است و هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال محدود کردن آسیب به قلب بیشتر خواهد بود. به همین دلیل، در مواجهه با علائم مشکوک نباید منتظر شدیدتر شدن آنها ماند.
مهمترین علائم حمله قلبی چیست؟
درد یا ناراحتی در قفسه سینه شایعترین علامت حمله قلبی است، اما تنها علامت نیست.
علائم ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشند و یک فرد ممکن است فقط یکی از آنها یا ترکیبی از چند علامت را تجربه کند.
مهمترین نشانهها عبارتاند از:
- فشار، سنگینی، فشردگی یا درد در مرکز یا سمت چپ قفسه سینه
- تنگی نفس، با یا بدون ناراحتی قفسه سینه
- تعریق سرد یا تعریق غیرعادی
- تهوع یا استفراغ
- سرگیجه یا سبکی سر
- ضعف یا خستگی غیرمعمول
- درد یا ناراحتی در یک یا هر دو بازو
- درد یا ناراحتی در شانه، پشت، گردن یا فک
- احساس ناراحتی در قسمت بالای شکم
- تپش قلب یا ضربان سریع و نامنظم
این علائم الزاماً همزمان اتفاق نمیافتند و شدت آنها نیز در همه افراد یکسان نیست. حتی ممکن است ناراحتی قفسه سینه خفیف باشد و فرد آن را بهعنوان «درد» توصیف نکند.
درد قفسه سینه در حمله قلبی چه حسی دارد؟
درد حمله قلبی همیشه یک درد تیز و شدید نیست. برخی افراد آن را به شکل فشار، سنگینی، گرفتگی، فشردگی یا درد مبهم در قفسه سینه احساس میکنند.
این ناراحتی ممکن است چند دقیقه ادامه داشته باشد، برطرف شود و دوباره بازگردد. همچنین ممکن است احساس ناراحتی از قفسه سینه به بازو، شانه، پشت، گردن، فک یا قسمت بالای شکم انتشار پیدا کند.
بنابراین، نبودن درد شدید قفسه سینه بهتنهایی نمیتواند حمله قلبی را رد کند.
آیا حمله قلبی بدون درد قفسه سینه هم ممکن است؟
بله.
بعضی حملههای قلبی با درد یا فشار واضح قفسه سینه همراه نیستند یا علائم آنها بسیار خفیف است. به این موارد گاهی حمله قلبی خاموش گفته میشود.
در این شرایط ممکن است فرد تصور کند دچار سوءهاضمه، خستگی، ضعف یا یک ناراحتی معمولی شده است. حملههای قلبی خاموش در افراد مسنتر و افراد دارای قند خون بالا یا دیابت شایعتر هستند.
بنابراین، شدت کم علائم به معنای بیخطر بودن آنها نیست.
علائم حمله قلبی در زنان چیست؟
یک تصور رایج این است که حمله قلبی در زنان همیشه بدون درد قفسه سینه رخ میدهد. این تصور درست نیست.
درد یا ناراحتی قفسه سینه همچنان یکی از شایعترین علائم در زنان است، اما زنان ممکن است علائم دیگری را نیز تجربه کنند یا این علائم در آنها برجستهتر باشند؛ از جمله:
- تنگی نفس
- تهوع یا استفراغ
- خستگی غیرمعمول
- سرگیجه
- درد یا ناراحتی در پشت، شانه، گردن یا فک
- ناراحتی یا درد در قسمت بالای شکم
- احساس فشار یا سنگینی در قفسه سینه
برخی از این علائم ممکن است با مشکلات گوارشی، خستگی یا اضطراب اشتباه گرفته شوند و همین موضوع میتواند باعث تأخیر در دریافت کمک پزشکی شود.
بنابراین، در زنان نیز علامت جدید، غیرمعمول یا ناگهانی، بهویژه اگر با چند علامت دیگر همراه باشد، باید جدی گرفته شود.
علائم حمله قلبی در سالمندان و افراد مبتلا به دیابت
در بعضی سالمندان و افراد مبتلا به دیابت، علائم حمله قلبی ممکن است کمتر واضح یا غیرمعمول باشند.
برای مثال، بهجای درد مشخص قفسه سینه ممکن است فرد دچار تنگی نفس، ضعف، تهوع، سرگیجه یا خستگی غیرمعمول شود. در افراد دارای قند خون بالا یا دیابت، حتی ممکن است حمله قلبی با علائم بسیار خفیف یا بدون علائم واضح رخ دهد.
به همین دلیل، تغییر ناگهانی و غیرعادی وضعیت بدن، بهخصوص در فردی که عوامل خطر بیماری قلبی دارد، نباید نادیده گرفته شود.
آیا حمله قلبی قبل از وقوع هشدار میدهد؟
گاهی بله، اما همیشه نه.
برخی افراد ممکن است ساعتها یا روزها پیش از حمله قلبی علائمی مانند فشار یا ناراحتی تکرارشونده قفسه سینه، تنگی نفس یا کاهش تحمل فعالیت را تجربه کنند.
برای مثال، فردی که قبلاً بدون مشکل از چند طبقه پله بالا میرفته ممکن است بهتازگی هنگام همان فعالیت دچار فشار قفسه سینه یا تنگی نفس شود.
چنین علائمی لزوماً به معنی حمله قلبی نیستند، اما تغییر جدید و غیرعادی در وضعیت بدن یا تحمل فعالیت ارزش بررسی پزشکی دارد.
در عین حال، نباید به دنبال یک «فهرست قطعی از علائم چند روز قبل از حمله قلبی» باشیم؛ زیرا حمله قلبی ممکن است بدون هشدار قبلی نیز رخ دهد.
آیا میتوان حمله قلبی را از اضطراب تشخیص داد؟
اضطراب و حمله قلبی میتوانند برخی علائم مشابه ایجاد کنند؛ برای مثال:
- تپش قلب
- تنگی نفس
- تعریق
- لرزش
- احساس فشار یا ناراحتی در قفسه سینه
- سرگیجه
اما از روی علائم بهتنهایی نمیتوان در خانه با اطمینان تشخیص داد که علت اضطراب است یا یک مشکل قلبی.
اگر درد یا فشار جدید و غیرقابل توضیح قفسه سینه، بهخصوص همراه با تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، ضعف، سرگیجه یا درد منتشرشونده به بازو، پشت، گردن یا فک ایجاد شده است، نباید آن را صرفاً به اضطراب نسبت داد.
در چنین شرایطی، بهتر است احتمال یک وضعیت جدی و اورژانسی را در نظر بگیریم و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنیم.
چه زمانی باید فوراً با اورژانس تماس گرفت؟
اگر خودتان یا فرد دیگری دچار درد، فشار یا ناراحتی جدید و غیرقابل توضیح در قفسه سینه شدهاید، بهخصوص اگر این حالت چند دقیقه ادامه پیدا کند، برطرف شود و دوباره برگردد یا با علائم دیگری همراه باشد، باید فوراً با خدمات اورژانسی تماس بگیرید.
علائمی که اهمیت بیشتری دارند شامل موارد زیر هستند:
- تنگی نفس
- تعریق سرد
- تهوع یا استفراغ
- ضعف یا سرگیجه
- درد یا ناراحتی در بازو، شانه، پشت، گردن یا فک
- از دست دادن هوشیاری
برای شدیدتر شدن علائم منتظر نمانید. حتی اگر مطمئن نیستید که مشکل واقعاً حمله قلبی است، در صورت وجود علائم مشکوک بهتر است کمک اورژانسی دریافت کنید.
همچنین فردی که احتمال حمله قلبی دارد، تا حد امکان نباید خودش رانندگی کند. انتقال توسط خدمات اورژانسی میتواند امکان ارزیابی و شروع اقدامات اولیه را زودتر فراهم کند.
اگر احتمال حمله قلبی وجود داشت، چه کار کنیم؟
اگر احتمال میدهید خودتان یا فرد دیگری دچار حمله قلبی شده است:
۱. فوراً با خدمات اورژانسی تماس بگیرید
تماس برای دریافت کمک را به تأخیر نیندازید تا ببینید علائم برطرف میشوند یا شدیدتر خواهند شد.
۲. فعالیت را متوقف کنید
فرد را در وضعیت راحت قرار دهید و از راه رفتن یا انجام فعالیت بدنی بیشتر جلوگیری کنید.
۳. فرد خودش رانندگی نکند
در صورت امکان از خدمات اورژانسی برای انتقال استفاده کنید.
۴. درباره مصرف آسپرین احتیاط کنید
آسپرین ممکن است در برخی افراد مبتلا به حمله قلبی مفید باشد، اما نباید مصرف آن باعث تأخیر در تماس با اورژانس شود.
در برخی شرایط، اپراتور اورژانس یا پزشک ممکن است مصرف آسپرین را توصیه کند. مناسب بودن آن به شرایط فرد، حساسیت به آسپرین، داروهای مصرفی و وجود یا نبود برخی منعهای پزشکی بستگی دارد.
پیام اصلی این است: ابتدا با اورژانس تماس بگیرید و هرگز مصرف آسپرین را جایگزین دریافت کمک پزشکی فوری نکنید.
۵. اگر فرد بیهوش شد و تنفس طبیعی نداشت
اگر فرد بیهوش است و تنفس طبیعی ندارد، باید فوراً با خدمات اورژانسی تماس گرفت و طبق دستور اپراتور، احیای قلبی ریوی را آغاز کرد.
اگر فرد آموزش CPR ندیده است، CPR فقط با دستها میتواند انجام شود؛ یعنی فشارهای سریع و محکم در مرکز قفسه سینه تا رسیدن کمک پزشکی.
چه عواملی خطر حمله قلبی را افزایش میدهند؟
همه افراد به یک اندازه در معرض بیماریهای قلبی نیستند. عوامل شناختهشدهای که میتوانند خطر بیماری قلبی و حمله قلبی را افزایش دهند عبارتاند از:
- سیگار و سایر محصولات دخانی
- فشار خون بالا
- افزایش کلسترول خون
- دیابت و قند خون بالا
- اضافهوزن و چاقی
- کمتحرکی
- افزایش سن
- سابقه خانوادگی بیماری قلبی
- برخی بیماریها و شرایط پزشکی
داشتن یک عامل خطر به این معنی نیست که فرد حتماً دچار حمله قلبی خواهد شد. از طرف دیگر، نداشتن عوامل خطر نیز احتمال حمله قلبی را کاملاً از بین نمیبرد.
چگونه میتوان خطر حمله قلبی را کاهش داد؟
همه عوامل خطر قابل تغییر نیستند، اما کنترل بسیاری از آنها میتواند به کاهش خطر بیماریهای قلبی کمک کند.
ترک سیگار، فعالیت بدنی منظم متناسب با شرایط فرد، تغذیه متعادل، حفظ وزن مناسب و کنترل فشار خون، قند خون و کلسترول از اقدامات مهم برای مراقبت از سلامت قلب هستند.
در افراد دارای عوامل خطر یا سابقه بیماری قلبی نیز پیگیری منظم پزشکی اهمیت دارد.
هدف پیشگیری این نیست که منتظر اولین علامت بمانیم؛ بلکه بهتر است عوامل خطر را پیش از ایجاد یک مشکل جدی شناسایی و کنترل کنیم.
سؤالات متداول درباره علائم حمله قلبی
آیا حمله قلبی همیشه ناگهانی اتفاق میافتد؟
خیر. برخی حملههای قلبی ناگهانی هستند، اما علائم در بعضی افراد ممکن است از ساعتها یا روزها قبل شروع شوند. از طرف دیگر، برخی حملههای قلبی با علائم بسیار خفیف یا حتی بدون علائم واضح رخ میدهند.
آیا تنگی نفس بهتنهایی میتواند علامت حمله قلبی باشد؟
بله. تنگی نفس میتواند یکی از علائم حمله قلبی باشد و ممکن است همراه با درد یا ناراحتی قفسه سینه یا بدون آن ایجاد شود. البته تنگی نفس علتهای بسیار دیگری نیز دارد و از روی این علامت بهتنهایی نمیتوان علت را مشخص کرد.
آیا سوءهاضمه میتواند با حمله قلبی اشتباه شود؟
بله. برخی افراد ناراحتی ناشی از حمله قلبی را شبیه سوزش معده یا سوءهاضمه توصیف میکنند. بنابراین، ناراحتی جدید و غیرقابل توضیح، بهخصوص اگر همراه با تنگی نفس، تعریق، ضعف یا درد منتشرشونده باشد، نباید صرفاً به مشکلات گوارشی نسبت داده شود.
آیا ممکن است فردی قبلاً حمله قلبی داشته باشد اما متوجه نشده باشد؟
بله. حمله قلبی خاموش ممکن است با علائم بسیار خفیف یا بدون علائم واضح رخ دهد و در سالمندان و افراد مبتلا به دیابت یا قند خون بالا بیشتر دیده میشود.
آیا درد قفسه سینه همیشه به معنی حمله قلبی است؟
خیر. درد قفسه سینه میتواند علتهای مختلفی داشته باشد و همه دردهای قفسه سینه قلبی نیستند. با این حال، درد یا ناراحتی جدید و غیرقابل توضیح قفسه سینه باید جدی گرفته شود، زیرا تشخیص علت آن در خانه همیشه ممکن نیست.
حرف آخر
حمله قلبی همیشه شبیه تصویری نیست که در فیلمها میبینیم؛ یعنی لزوماً با یک درد شدید و ناگهانی و دست گذاشتن روی قلب شروع نمیشود.
ممکن است با فشار یا ناراحتی قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، ضعف، سرگیجه یا درد در بازو، پشت، گردن یا فک همراه باشد. در بعضی افراد، بهویژه زنان، سالمندان و افراد مبتلا به دیابت، علائم ممکن است کمتر واضح یا متفاوت باشند.
مهمترین نکته این نیست که بتوانیم در خانه علت هر علامت را تشخیص دهیم.
مهم این است که علائم جدید و نگرانکننده را نادیده نگیریم.
اگر فکر میکنید ممکن است حمله قلبی رخ داده باشد، منتظر بهتر شدن علائم نمانید و فوراً از خدمات اورژانسی کمک بگیرید.
منابع علمی
- National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI)
- American Heart Association (AHA)
- American Red Cross
- Mayo Clinic
توجه: این مطلب جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین تشخیص، معاینه یا درمان توسط پزشک نیست. در صورت بروز علائم مشکوک به حمله قلبی، دریافت کمک پزشکی فوری اهمیت دارد.
