آنچه در این مطلب میخوانید
گلودرد پاییزی ممکن است با یک خشکی و خارش ساده شروع شود؛ همان احساسی که صبح بعد از بیدار شدن متوجه آن میشوید و ابتدا چندان جدیاش نمیگیرید. اما چند ساعت بعد، آب خوردن سخت میشود، بینی شروع به آبریزش میکند یا بدندرد و تب سراغتان میآید. اینجاست که سؤال اصلی شکل میگیرد: این گلودرد پاییزی فقط نتیجه هوای سرد و خشک است یا باید به سرماخوردگی، آنفلوآنزا، کرونا یا حتی یک عفونت باکتریایی شک کرد؟
پاییز فصل گردش بیشتر ویروسهای تنفسی است و همین موضوع تشخیص علت گلودرد پاییزی را کمی پیچیده میکند. سرماخوردگی، آنفلوآنزا و کووید-۱۹ میتوانند علائم بسیار شبیه به هم ایجاد کنند. حتی پزشک هم همیشه نمیتواند فقط از روی علائم مشخص کند کدام ویروس عامل بیماری است و گاهی آزمایش لازم میشود. از طرف دیگر، همه گلودردها عفونی نیستند؛ خشکی هوا، دود، آلرژی و حتی چند ساعت صحبتکردن مداوم هم میتوانند گلو را تحریک کنند.
بنابراین، به جای اینکه با اولین سوزش گلو سراغ آنتیبیوتیک بروید، بهتر است به مجموعه علائم، شدت بیماری و روند تغییر آنها توجه کنید. در ادامه دقیقتر بررسی میکنیم که گلودرد پاییزی چه زمانی یک مشکل ساده است و چه زمانی باید جدیتر با آن برخورد کرد.
گلودرد پاییزی چرا بیشتر اتفاق میافتد؟
با شروع پاییز چند اتفاق همزمان رخ میدهد. هوا خنکتر میشود، افراد زمان بیشتری را در فضاهای بسته سپری میکنند و تماس نزدیک میان اعضای خانواده، دانشآموزان و همکاران بیشتر میشود. همین شرایط انتقال بسیاری از ویروسهای تنفسی را آسانتر میکند.
از طرف دیگر، روشن شدن وسایل گرمایشی میتواند رطوبت هوای خانه و محل کار را کاهش دهد. نتیجه؟ مخاط گلو خشک و حساس میشود و احساس خارش، سوزش یا درد ایجاد میکند.
به همین دلیل گلودرد پاییزی همیشه به معنای ابتلا به یک بیماری نیست.
دلایل رایج عبارتاند از:
سرماخوردگی ویروسی
کووید-۱۹
سایر ویروسهای تنفسی
عفونت استرپتوکوکی گلو
آلرژی
هوای خشک
دود سیگار و آلودگی هوا
رفلاکس معده
استفاده زیاد از صدا
تنفس از دهان هنگام خواب
بیشتر موارد گلودرد منشأ ویروسی دارند و اغلب بدون آنتیبیوتیک بهتر میشوند.
پس اولین قانون ساده این است: فصل پاییز خودش تشخیص پزشکی نیست.
گلودرد ناشی از سرماخوردگی چه علائمی دارد؟
یکی از شایعترین دلایل گلودرد پاییزی همان سرماخوردگی معمولی است. در بسیاری از افراد، بیماری با کمی خارش گلو یا گرفتگی بینی شروع میشود و بعد علائم دیگری به آن اضافه میشوند.
نشانههای رایج سرماخوردگی شامل موارد زیر هستند:
آبریزش یا گرفتگی بینی
عطسه
سرفه
احساس خارش یا درد گلو
سردرد خفیف
کسالت
گاهی تب خفیف
اگر صبح با کمی سوزش گلو بیدار شدهاید و طی یک یا دو روز آبریزش بینی و عطسه هم اضافه شده، احتمال یک عفونت ویروسی مانند سرماخوردگی بیشتر است.
بیشتر سرماخوردگیها درمان اختصاصی ندارند و بهتدریج بهتر میشوند. CDC نیز توضیح میدهد که آنتیبیوتیک روی ویروسهای عامل سرماخوردگی اثری ندارد.
بنابراین مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک برای گلودرد پاییزی همراه با علائم واضح سرماخوردگی معمولاً تصمیم درستی نیست.
گلودرد در آنفلوآنزا چه تفاوتی دارد؟
آنفلوآنزا میتواند با گلودرد پاییزی همراه باشد، اما معمولاً داستان کمی متفاوت است.
سرماخوردگی اغلب آرام و تدریجی وارد میشود؛ آنفلوآنزا در بسیاری از افراد ناگهانیتر ظاهر میشود. ممکن است صبح نسبتاً خوب باشید و عصر احساس کنید «قطار از رویتان رد شده است».
علائم احتمالی آنفلوآنزا عبارتاند از:
تب یا احساس تب
لرز
سرفه
گلودرد
آبریزش یا گرفتگی بینی
بدندرد
سردرد
خستگی قابل توجه
نکته مهم این است که همه مبتلایان به آنفلوآنزا الزاماً تب ندارند.
آنفلوآنزا میتواند مجموعهای از تب، سرفه، گلودرد، آبریزش بینی، بدندرد، سردرد، لرز و خستگی ایجاد کند و فقط بر اساس علائم همیشه نمیتوان تشخیص قطعی داد.
اگر گلودرد پاییزی همراه با بدندرد قابل توجه، ضعف شدید و شروع نسبتاً ناگهانی علائم باشد، آنفلوآنزا یکی از احتمالاتی است که باید در نظر گرفت.
آیا گلودرد هنوز میتواند نشانه کرونا باشد؟
بله. ابتلا به کووید-۱۹ همچنان میتواند با گلودرد همراه باشد.
مشکل اینجاست که علائم کووید-۱۹، آنفلوآنزا و سایر بیماریهای تنفسی همپوشانی زیادی دارند. به همین دلیل نگاهکردن به گلو یا بررسی یک علامت به تنهایی نمیتواند پاسخ قطعی بدهد.
برای مثال، فردی با کووید-۱۹ ممکن است گلودرد، سرفه، تب، خستگی یا سایر علائم تنفسی داشته باشد؛ علائمی که در آنفلوآنزا نیز دیده میشوند.
CDC صراحتاً اعلام میکند که فقط بر اساس علائم نمیتوان کووید-۱۹ و آنفلوآنزا را با اطمینان از یکدیگر تشخیص داد. برخی آزمایشهای مولکولی نیز میتوانند همزمان آنفلوآنزا و SARS-CoV-2 را شناسایی کنند.
بنابراین اگر گلودرد پاییزی با علائم تنفسی دیگری همراه شده، بهخصوص زمانی که با فرد بیمار در تماس بودهاید یا در معرض افراد آسیبپذیر قرار دارید، آزمایش میتواند اطلاعات مفیدی بدهد.
سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا کرونا؟ یک مقایسه ساده
| نشانه | سرماخوردگی | آنفلوآنزا | کووید-۱۹ |
|---|---|---|---|
| گلودرد | شایع | ممکن است رخ دهد | ممکن است رخ دهد |
| آبریزش بینی | شایع | ممکن | ممکن |
| سرفه | شایع | شایع | شایع |
| بدندرد | معمولاً خفیف | اغلب واضحتر | ممکن |
| خستگی | معمولاً خفیف | میتواند شدید باشد | ممکن است قابل توجه باشد |
| شروع ناگهانی | کمتر | رایجتر | متغیر |
| تب | گاهی | رایج ولی نه همیشه | ممکن |
| تشخیص قطعی فقط از روی علائم | خیر | خیر | خیر |
این جدول فقط برای مقایسه کلی است و ابزار تشخیصی محسوب نمیشود.
در واقع اگر گلودرد پاییزی با سرفه، تب و خستگی همراه باشد، حدس زدن عامل بیماری همیشه آسان نیست. آزمایش در برخی شرایط، مخصوصاً برای افراد در معرض خطر بیماری شدید، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چه زمانی باید به گلودرد استرپتوکوکی شک کنیم؟
تا اینجا بیشتر درباره ویروسها صحبت کردیم، اما گاهی گلودرد پاییزی منشأ باکتریایی دارد.
یکی از مهمترین نمونهها گلودرد استرپتوکوکی یا Strep Throat است که بر اثر باکتری استرپتوکوک گروه A ایجاد میشود.
علائم احتمالی آن میتوانند شامل این موارد باشند:
شروع سریع گلودرد
درد هنگام بلع
تب
قرمزی و تورم لوزهها
تورم غدد لنفاوی جلوی گردن
لکه یا ترشحات سفید روی لوزهها
لکههای قرمز کوچک روی سقف دهان
در مقابل، وجود سرفه، آبریزش بینی، گرفتگی یا خشونت صدا و التهاب ملتحمه بیشتر به نفع علت ویروسی است تا استرپتوکوک.
تقریباً یک نفر از هر ۱۰ بزرگسال مبتلا به گلودرد و حدود سه نفر از هر ۱۰ کودک مبتلا به گلودرد به عفونت استرپتوکوکی مبتلا هستند.
بنابراین دیدن یک گلو قرمز به معنای نیاز فوری به آنتیبیوتیک نیست.
آیا لکه سفید روی لوزه یعنی حتماً عفونت باکتریایی است؟
نه لزوماً.
وجود لکه یا ترشح سفید روی لوزهها میتواند پزشک را نسبت به عفونت استرپتوکوکی حساستر کند، اما یک علامت به تنهایی تشخیص را قطعی نمیکند.
پزشک معمولاً مجموعهای از نشانهها را کنار هم قرار میدهد؛ برای مثال تب، وضعیت لوزهها، غدد لنفاوی و وجود یا نبود سرفه.
اگر احتمال استرپتوکوک مطرح باشد، آزمایش تشخیصی میتواند تکلیف را روشنتر کند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان یک گلودرد پاییزی ویروسی با آنتیبیوتیک نهتنها کمکی نمیکند، بلکه میتواند عوارض دارویی و مقاومت آنتیبیوتیکی ایجاد کند. CDC نیز تأکید میکند که بیشتر گلودردها ویروسی هستند و آنتیبیوتیک برای ویروسها کاربردی ندارد.
آزمایش سریع استرپ چیست؟
وقتی پزشک به گلودرد استرپتوکوکی شک کند، ممکن است آزمایش سریع استرپ انجام دهد.
برای این کار با یک سواب نمونهای از پشت گلو و لوزهها گرفته میشود. آزمایش به دنبال شواهد حضور استرپتوکوک گروه A میگردد.
در بعضی موارد، بهخصوص زمانی که نتیجه آزمایش سریع منفی است اما همچنان احتمال عفونت مطرح است، پزشک ممکن است کشت گلو یا روش تشخیصی دیگری درخواست کند.
هدف ساده است: آنتیبیوتیک باید برای افرادی تجویز شود که واقعاً از آن سود میبرند.
چرا نباید برای هر گلودردی آنتیبیوتیک بخوریم؟
این یکی از مهمترین نکات درباره گلودرد پاییزی است.
آنتیبیوتیکها باکتریها را هدف میگیرند؛ آنها ویروسهای سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا کووید-۱۹ را از بین نمیبرند.
مصرف بیدلیل آنتیبیوتیک ممکن است باعث:
واکنش آلرژیک
بثورات پوستی
مشکلات گوارشی
عفونتهای مرتبط با مصرف آنتیبیوتیک
افزایش مقاومت میکروبی
شود.
در مقابل، اگر آزمایش و ارزیابی پزشک نشان دهد که بیمار واقعاً به گلودرد استرپتوکوکی مبتلاست، آنتیبیوتیک جایگاه درمانی مشخصی دارد.
بنابراین آنتیبیوتیکی که از بیماری قبلی در خانه مانده یا دارویی که برای فرد دیگری تجویز شده، درمان مناسبی برای گلودرد پاییزی شما نیست.
چه زمانی آزمایش کرونا یا آنفلوآنزا مفید است؟
همه افرادی که کمی احساس خارش گلو دارند الزاماً به آزمایش نیاز ندارند. با این حال، در بعضی شرایط تشخیص عامل ویروسی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
برای مثال اگر:
علائم واضح یک عفونت تنفسی دارید؛
در معرض فرد مبتلا قرار گرفتهاید؛
خودتان در گروه پرخطر هستید؛
با سالمند یا فرد دارای بیماری زمینهای زندگی میکنید؛
نتیجه آزمایش میتواند روی شروع درمان اثر بگذارد؛
آزمایش اهمیت بیشتری پیدا میکند.
CDC توضیح میدهد که تست ویروسهای تنفسی میتواند به تصمیمگیری درباره درمان و جلوگیری از انتقال بیماری کمک کند. تستهای آنتیژن معمولاً سریع هستند، در حالی که آزمایشهای مولکولی مانند NAAT حساسیت بیشتری دارند.
در مورد کووید-۱۹ نیز یک تست آنتیژن منفی همیشه عفونت را کاملاً رد نمیکند.
گلودرد ناشی از خشکی هوا چه حسی دارد؟
تصور کنید صبح بیدار میشوید، گلویتان کمی میسوزد، اما خبری از تب، بدندرد و آبریزش بینی نیست. بعد از نوشیدن آب یا گذشت چند ساعت، شرایط بهتر میشود.
در چنین حالتی ممکن است پای عفونت در میان نباشد.
هوای خشک ناشی از وسایل گرمایشی میتواند مخاط گلو را تحریک کند. دود سیگار، آلودگی، مواد شوینده با بوی تند و گردوغبار نیز وضعیت را تشدید میکنند.
منبع ارائهشده برای این مقاله هم تأکید میکند که هوای خشک، دود و استفاده زیاد از صدا میتوانند عامل گلودرد باشند و ظاهر گلو به تنهایی برای تشخیص علت کافی نیست.
اگر گلودرد پاییزی مرتب در یک محیط مشخص ایجاد میشود و با خارجشدن از آن فضا بهتر میشوید، شرایط محیطی را هم بررسی کنید.
آلرژی هم میتواند باعث گلودرد پاییزی شود
همیشه ویروس مقصر نیست.
آلرژی میتواند با افزایش ترشحات بینی و سرازیر شدن آنها به پشت حلق، گلو را تحریک کند. عطسه، خارش چشم، آبریزش شفاف بینی و تکرار علائم در موقعیتهای خاص میتوانند سرنخهایی باشند.
در چنین شرایطی گلودرد پاییزی ممکن است بیشتر نتیجه تحریک مداوم مخاط باشد تا یک عفونت مستقیم.
البته تشخیص علت فقط با حدس زدن مناسب نیست؛ بهخصوص اگر علائم طولانی شوند یا الگوی آنها تغییر کند.
برای گلودرد پاییزی در خانه چه کار کنیم؟
اگر علائم خفیف هستند و نشانه هشدار ندارید، چند اقدام ساده میتوانند ناراحتی را کمتر کنند.
۱. مایعات کافی بنوشید
آب را جرعهجرعه در طول روز مصرف کنید. نوشیدنی گرم برای بعضی افراد آرامبخش است، اما خیلی داغ نباشد؛ گلو به درمان نیاز دارد، نه یک سوختگی تازه!
۲. استراحت کنید
بدن هنگام مبارزه با عفونت به انرژی نیاز دارد. خواب و استراحت کافی از سادهترین کارهایی است که میتوانید انجام دهید.
۳. غرغره آبنمک را امتحان کنید
NHS پیشنهاد میکند افراد بزرگسال میتوانند برای کاهش ناراحتی گلو آب نمک گرم غرغره کنند. این روش برای کودکان کوچکی که ممکن است محلول را ببلعند مناسب نیست.
۴. از دود دور بمانید
دود سیگار میتواند یک گلودرد پاییزی خفیف را به تجربهای بسیار ناخوشایند تبدیل کند. از محیطهای دودآلود دور بمانید.
۵. به صدایتان استراحت بدهید
اگر چند ساعت تدریس، تماس تلفنی یا صحبت مداوم داشتهاید، استراحتدادن به تارهای صوتی کمککننده است.
۶. درباره داروی ضد درد از پزشک یا داروساز بپرسید
داروهایی مانند برخی مسکنهای بدون نسخه ممکن است برای بعضی افراد مناسب باشند، اما انتخاب دارو به سن، بارداری، بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفی فرد بستگی دارد.
NHS نیز نوشیدن آب، استراحت، دوری از دود و مصرف برخی داروهای تسکیندهنده مناسب را از راههای کنترل گلودرد معرفی میکند.
عسل برای گلودرد مفید است؟
برای بعضی افراد یک نوشیدنی گرم همراه با عسل میتواند احساس تحریک گلو را کمتر کند.
اما یک تفاوت مهم وجود دارد: تسکین علامت با درمان علت یکی نیست.
عسل ممکن است احساس گلو را بهتر کند، اما اگر علت گلودرد پاییزی آنفلوآنزا، کووید-۱۹ یا عفونت باکتریایی باشد، نوشیدن عسل عامل بیماری را از بین نمیبرد.
عسل همچنین برای نوزادان زیر یک سال مناسب نیست.
پس اگر با یک فنجان نوشیدنی گرم احساس بهتری پیدا کردید، عالی است؛ فقط آن را جایگزین ارزیابی پزشکی در حضور علائم هشدار نکنید.
چه زمانی گلودرد پاییزی را جدی بگیریم؟
بیشتر گلودردها خفیفاند و خودبهخود بهتر میشوند. با این حال، بعضی علائم نیاز به توجه سریع دارند.
اگر همراه با گلودرد پاییزی یکی از موارد زیر را مشاهده کردید، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند:
مشکل در تنفس
ناتوانی در بلع
آبریزش بزاق به دلیل ناتوانی در بلع
صدای غیرطبیعی هنگام تنفس
بدترشدن سریع و شدید علائم
کمآبی بدن
تب بسیار بالا یا لرز شدید
ضعف سیستم ایمنی
ادامهدار شدن غیرعادی علائم
دشواری تنفس یا بلع، آبریزش بزاق و تشدید سریع علائم نیازمند اقدام فوری هستند.
اگر گلودرد بعد از چند روز خوب نشد چه کنیم؟
مسیر بیماری مهمتر از یک عکس لحظهای از گلو است.
ببینید:
علائم از چه زمانی شروع شدهاند؟
بهتر شدهاند یا بدتر؟
تب اضافه شده؟
بلع سختتر شده؟
سرفه، آبریزش بینی یا بدندرد دارید؟
غدد گردن متورم شدهاند؟
داروی جدیدی مصرف کردهاید؟
گلودردهای معمولی اغلب طی حدود یک هفته خودبهخود بهتر میشوند و اگر مشکل بهبود پیدا نکند، تکرار شود یا علائم نگرانکننده ایجاد شود، باید برای ارزیابی پزشکی اقدام کرد.
بنابراین گلودرد پاییزی که روزبهروز بدتر میشود با گلودردی که هر روز کمی کاهش پیدا میکند، یک داستان نیست.
چگونه از انتقال عفونت به دیگران جلوگیری کنیم؟
اگر گلودرد همراه با علائم تنفسی دارید، احتمال عفونیبودن بیماری را در نظر بگیرید.
چند رفتار ساده میتواند مفید باشد:
دستها را مرتب بشویید.
هنگام سرفه و عطسه دهان و بینی را بپوشانید.
فضای بسته را در صورت امکان تهویه کنید.
وسایل شخصی را به اشتراک نگذارید.
وقتی بیمار هستید تماس نزدیک با افراد آسیبپذیر را محدود کنید.
در صورت نیاز، درباره آزمایش و اقدامات پیشگیرانه مناسب تصمیم بگیرید.
این کارها شاید ساده به نظر برسند، اما برای فرد سالمند، بیمار یا دارای سیستم ایمنی ضعیف میتوانند اهمیت زیادی داشته باشند.
در ۴۸ ساعت اول گلودرد چه چیزهایی را زیر نظر بگیریم؟
اگر گلودرد پاییزی خفیف است و علامت هشدار ندارید، روند علائم را طی یکی دو روز آینده ثبت کنید.
به جای اینکه هر چند ساعت یک داروی متفاوت امتحان کنید، چند سؤال ساده از خودتان بپرسید:
امروز نسبت به دیروز بهترم یا بدتر؟
میتوانم مایعات بنوشم؟
تب دارم؟
سرفه یا آبریزش بینی اضافه شده؟
بدندرد شدید دارم؟
بلع سختتر شده است؟
همین اطلاعات ساده هنگام صحبت با پزشک یا داروساز بسیار ارزشمند هستند.
جمعبندی؛ هر گلودردی خطرناک نیست، اما هر گلودردی هم شبیه دیگری نیست
گلودرد پاییزی در بیشتر مواقع به دلیل عفونتهای ویروسی یا تحریک محیطی ایجاد میشود و بسیاری از موارد با استراحت، مصرف مایعات و مراقبتهای ساده بهتر میشوند. با این حال، تشخیص علت فقط از روی درد گلو تقریباً غیرممکن است.
سرماخوردگی معمولاً با آبریزش بینی، عطسه و سرفه همراه میشود. آنفلوآنزا میتواند با بدندرد، خستگی و شروع ناگهانیتر خود را نشان دهد. کووید-۱۹ نیز همچنان میتواند گلودرد و علائمی شبیه سایر عفونتهای تنفسی ایجاد کند. از طرف دیگر، تب، درد هنگام بلع، تورم غدد گردن و لکههای سفید روی لوزه بدون سرفه میتوانند احتمال عفونت استرپتوکوکی را مطرح کنند.
اما یک نکته از همه مهمتر است: گلودرد پاییزی را با آنتیبیوتیک خودسرانه درمان نکنید. بیشتر موارد گلودرد ویروسی هستند و آنتیبیوتیک روی ویروسها اثری ندارد.
اگر علائم خفیفاند، بدن فرصت میخواهد. آب کافی، استراحت و مراقبت منطقی معمولاً نقطه شروع خوبی است. اما اگر نفسکشیدن یا بلع دشوار شده، علائم بهسرعت شدیدتر میشوند یا وضعیت عمومی شما نگرانکننده است، وقت آن نیست که منتظر اثر یک دمنوش دیگر بمانید؛ ارزیابی پزشکی اهمیت پیدا میکند.
سوالات متداول
آیا گلودرد یکطرفه خطرناکتر از گلودرد معمولی است؟
نه همیشه؛ اما درد شدید یکطرفه، بهخصوص اگر با تورم قابل توجه، سخت باز شدن دهان، تغییر صدا یا مشکل بلع همراه باشد، بهتر است توسط پزشک بررسی شود. چنین الگویی میتواند با مشکلاتی متفاوت از یک گلودرد ویروسی ساده مرتبط باشد.
آیا مسواک را بعد از گلودرد باید عوض کنیم؟
برای بیشتر گلودردهای ویروسی، تعویض فوری مسواک قانون ضروری و ثابتی نیست. مهمتر این است که مسواک شخصی باشد و با دیگران به اشتراک گذاشته نشود. اگر عفونت باکتریایی مشخصی تشخیص داده شده، میتوانید درباره زمان مناسب تعویض مسواک از پزشک یا دندانپزشک سؤال کنید.
آیا گلودرد صبحگاهی بدون علائم دیگر میتواند از رفلاکس باشد؟
بله. رفلاکس معده میتواند خصوصاً هنگام شب باعث تحریک گلو شود. اگر گلودرد بیشتر صبحها اتفاق میافتد و همراه با احساس ترشی دهان، سوزش سردل، سرفه شبانه یا گرفتگی صداست، رفلاکس یکی از عللی است که پزشک ممکن است بررسی کند.
چرا گلودرد بعضی افراد شبها شدیدتر میشود؟
خشکی هوا، تنفس از دهان، گرفتگی بینی، کمشدن مصرف آب هنگام خواب و رفلاکس شبانه میتوانند باعث شوند گلو شب یا صبح زود خشکتر و دردناکتر احساس شود.
آیا نوشیدنی سرد برای گلودرد بد است؟
نه لزوماً. بعضی افراد با نوشیدنی گرم راحتترند و بعضی با مایعات خنک. مهم این است که نوشیدنی باعث افزایش درد نشود و بدن آب کافی دریافت کند. نوشیدنی بسیار داغ میتواند مخاط حساس گلو را بیشتر تحریک کند.
چرا گلودرد بعد از خواب با دهان باز ایجاد میشود؟
وقتی به دلیل گرفتگی بینی با دهان نفس میکشید، هوای ورودی بدون مرطوبشدن کافی از دهان و گلو عبور میکند. نتیجه میتواند خشکی و سوزش گلو هنگام بیدارشدن باشد. اگر این اتفاق مرتب تکرار میشود، بررسی علت گرفتگی بینی ارزش دارد.
