توسط : آنچه در این مطلب میخوانید
ساعت نزدیک ظهر بود. سارا پشت لپ‌تاپ نشسته بود و سعی می‌کرد آخرین صفحه گزارشش را تمام کند. چند دقیقه‌ای بود که نور صفحه بیشتر از همیشه چشمش را اذیت می‌کرد. صدای صحبت همکارش هم بلندتر از معمول به نظر می‌رسید.
دستش را روی شقیقه‌اش گذاشت.
اول فکر کرد خسته است؛ شاید دیشب کم خوابیده یا امروز صبحانه‌اش را دیر خورده است. اما درد آرام‌آرام شدیدتر شد؛ دردی ضربان‌دار که انگار با هر ضربان قلبش بیشتر می‌شد. کمی بعد حالت تهوع هم به سراغش آمد و حتی بوی قهوه‌ای که همیشه دوست داشت، آزاردهنده شد.
لپ‌تاپ را بست و با خودش گفت:
«باز هم همون سردرده…»
اما چیزی که خیلی‌ها به سادگی «سردرد» می‌نامند، ممکن است میگرن باشد.
میگرن فقط یک درد در سر نیست. این بیماری عصبی می‌تواند با تهوع، حساسیت به نور و صدا و در بعضی افراد با علائم موقتی بینایی یا حسی همراه شود. از طرفی، شکل و شدت میگرن در همه افراد یکسان نیست و ممکن است هر فرد تجربه متفاوتی از حمله‌های میگرنی داشته باشد.
در این مقاله از مجله سلامت به نوبه، می‌خواهیم با زبانی ساده و کاربردی درباره میگرن صحبت کنیم؛ از علائم و علت‌های احتمالی آن گرفته تا محرک‌های میگرن، اورا، روش‌های کنترل حمله و نشانه‌هایی که نباید آنها را نادیده گرفت.
میگرن چیست؟
میگرن یک بیماری عصبی است که معمولاً به شکل حمله‌های تکرارشونده ظاهر می‌شود.
سردرد میگرنی اغلب حالتی ضربان‌دار دارد و ممکن است در یک طرف سر احساس شود، هرچند میگرن همیشه یک‌طرفه نیست. تهوع، استفراغ و حساسیت به نور و صدا نیز از علائم شایع آن هستند.
یک حمله میگرنی درمان‌نشده می‌تواند حدود ۴ تا ۷۲ ساعت ادامه داشته باشد؛ البته مدت و شدت حمله در افراد مختلف متفاوت است.
به همین دلیل، میگرن را نباید فقط یک «سردرد شدید» دانست. حملات میگرنی در بعضی افراد می‌توانند آن‌قدر آزاردهنده باشند که کار، مطالعه، خواب و حتی فعالیت‌های ساده روزمره را مختل کنند.
علائم میگرن چیست؟
وقتی صحبت از میگرن می‌شود، بیشتر افراد به سردرد فکر می‌کنند؛ اما سردرد تنها علامت آن نیست.
علائم میگرن می‌توانند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشند. شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:
- درد شدید یا ضربان‌دار در سر
- درد در یک طرف یا گاهی هر دو طرف سر
- تهوع یا استفراغ
- حساسیت به نور
- حساسیت به صدا
- حساسیت به بو
- سرگیجه
- خستگی
- مشکل در تمرکز
- تغییرات موقتی بینایی
- گزگز یا بی‌حسی در بعضی افراد
ممکن است یک نفر فقط سردرد و حساسیت به نور داشته باشد و فرد دیگری علاوه بر این علائم، تهوع یا تغییرات بینایی را هم تجربه کند.
حتی در یک فرد مشخص نیز ممکن است علائم هر حمله با حمله قبلی کاملاً یکسان نباشد.
آیا میگرن قبل از شروع سردرد هم علامت دارد؟
گاهی بله.
حمله میگرنی ممکن است قبل از شروع سردرد، با مجموعه‌ای از تغییرات ظریف همراه شود. به این مرحله مرحله پیش‌درآمد یا Prodrome گفته می‌شود.
برخی افراد ممکن است چند ساعت یا حتی یک تا دو روز قبل از شروع سردرد، علائمی مانند موارد زیر را تجربه کنند:
- خمیازه کشیدن مکرر
- خستگی
- تغییرات خلق‌وخو
- سفتی گردن
- تغییر اشتها
- هوس غذایی
- تهوع
- افزایش ادرار
مشکل اینجاست که بسیاری از افراد این نشانه‌ها را به میگرن ارتباط نمی‌دهند.
مثلاً ممکن است فردی متوجه شود قبل از بعضی حملات میگرنی همیشه احساس خستگی یا هوس یک غذای خاص پیدا می‌کند. شناخت همین الگوهای شخصی می‌تواند در مدیریت بهتر میگرن کمک‌کننده باشد.
آیا هر چیزی که قبل از میگرن اتفاق می‌افتد، محرک آن است؟
نه لزوماً.
برای مثال، ممکن است فرد تصور کند یک ماده غذایی خاص باعث میگرن او شده است، در حالی که هوس همان ماده غذایی می‌توانسته بخشی از مرحله پیش‌درآمد حمله باشد.
به همین دلیل، بهتر است به جای حذف گسترده غذاها یا تغییرات شدید در سبک زندگی، ابتدا الگوی واقعی حملات خود را بررسی کنید.
اورا در میگرن چیست؟
بعضی افراد قبل از شروع سردرد یا همزمان با آن، علائم موقتی عصبی را تجربه می‌کنند که به آنها اورا (Aura) گفته می‌شود.
اورا بیشتر با تغییرات بینایی شناخته می‌شود. برای مثال، ممکن است فرد:
- نورهای فلاش‌مانند ببیند
- نقاط درخشان یا نورانی مشاهده کند
- خطوط زیگزاگ ببیند
- بخشی از میدان دیدش برای مدت کوتاهی تغییر کند
اما اورا فقط به بینایی محدود نمی‌شود.
در بعضی افراد ممکن است گزگز یا بی‌حسی در یک دست یا یک طرف صورت ایجاد شود. اختلال موقتی در صحبت کردن نیز می‌تواند در برخی افراد رخ دهد.
علائم اورا معمولاً به‌تدریج ایجاد می‌شوند و اغلب کمتر از یک ساعت طول می‌کشند.
نکته مهم: اگر این علائم برای اولین بار اتفاق افتاده‌اند، بسیار شدید هستند یا با الگوی معمول حملات قبلی تفاوت دارند، نباید بدون ارزیابی پزشکی آنها را صرفاً «اورای میگرن» در نظر گرفت.
آیا هر سردرد شدیدی میگرن است؟
خیر.
سردرد می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و شدت درد به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که فرد دچار میگرن است یا نه.
برای تشخیص میگرن، پزشک معمولاً مجموعه‌ای از عوامل را در نظر می‌گیرد؛ از جمله نوع درد، مدت و تعداد حملات، علائم همراه و سابقه پزشکی فرد.
در بسیاری از موارد، تشخیص میگرن بر اساس شرح حال و علائم انجام می‌شود و یک آزمایش یا اسکن واحد وجود ندارد که به‌تنهایی بتواند میگرن را تشخیص دهد.
اگر سردردها مرتب تکرار می‌شوند، شدت آنها افزایش پیدا کرده یا الگوی جدیدی پیدا کرده‌اند، بهتر است علت آنها توسط پزشک بررسی شود.
چه عواملی می‌توانند حمله میگرنی را تحریک کنند؟
محرک‌های میگرن برای همه افراد یکسان نیستند.
برخی عوامل رایج که ممکن است در بعضی افراد با شروع حمله ارتباط داشته باشند عبارت‌اند از:
- استرس
- کم‌خوابی
- تغییر ناگهانی ساعت خواب
- حذف وعده‌های غذایی
- کم‌آبی بدن
- نور شدید
- صداهای بلند
- بعضی بوها
- تغییرات هورمونی
- تغییرات آب‌وهوا
- بعضی غذاها یا نوشیدنی‌ها
اما وجود یک عامل در این فهرست به این معنی نیست که حتماً برای شما محرک میگرن است.
مثلاً ممکن است یک ماده غذایی در یک فرد هیچ مشکلی ایجاد نکند، اما در فرد دیگری با حمله میگرنی همراه باشد.
بهترین راه برای شناخت محرک‌ها، توجه به الگوی شخصی حملات است.
آیا استرس باعث میگرن می‌شود؟
استرس می‌تواند در بعضی افراد با شروع یا تشدید حملات میگرنی ارتباط داشته باشد، اما نمی‌توان گفت استرس به‌تنهایی علت همه حملات میگرنی است.
گاهی چند عامل همزمان کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؛ برای مثال:
استرس + کم‌خوابی + گرسنگی + کم‌آبی
و مجموع این عوامل می‌تواند احتمال شروع حمله را بیشتر کند.
به همین دلیل، مدیریت میگرن فقط به پیدا کردن یک عامل خاص محدود نمی‌شود. خواب، تغذیه، میزان آب مصرفی، استرس و سبک زندگی روزمره همگی می‌توانند در مدیریت بهتر حملات نقش داشته باشند.
میگرن چه تفاوتی با سردرد معمولی دارد؟
هر سردردی میگرن نیست.
در میگرن، درد ممکن است شدید و ضربان‌دار باشد و فعالیت‌های روزمره را مختل کند. تهوع و حساسیت به نور و صدا نیز در بسیاری از افراد دیده می‌شود.
اما تفاوت میگرن با سایر انواع سردرد فقط به شدت درد مربوط نیست.
الگوی تکرار حملات، علائم همراه، مدت درد و سابقه فرد هم اهمیت دارند.
اگر سردردهای شما مرتب تکرار می‌شوند، شدت آنها بیشتر شده یا الگوی آنها تغییر کرده است، بهتر است برای تشخیص دقیق‌تر با پزشک مشورت کنید.
چه زمانی سردرد خطرناک است؟
بیشتر سردردها خطرناک نیستند، اما بعضی سردردها می‌توانند نشانه یک مشکل جدی باشند و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی داشته باشند.
اگر سردرد:
- ناگهان و با شدت بسیار زیاد شروع شود؛
- با ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن همراه باشد؛
- باعث اختلال در صحبت کردن شود؛
- با گیجی یا کاهش سطح هوشیاری همراه باشد؛
- همراه با تشنج باشد؛
- با اختلال جدی بینایی همراه شود؛
- پس از ضربه به سر ایجاد شده باشد؛
- همراه با تب بالا و سفتی گردن باشد؛
باید فوراً از خدمات پزشکی اورژانسی کمک گرفت.
همچنین اگر فردی سال‌هاست میگرن دارد اما ناگهان با سردردی مواجه شود که کاملاً با حملات قبلی متفاوت است، نباید آن را به‌صورت خودکار میگرن در نظر گرفت.
در چنین شرایطی، بررسی پزشکی اهمیت زیادی دارد.
هنگام شروع حمله میگرنی چه کار کنیم؟
وقتی حمله میگرنی شروع می‌شود، بعضی اقدامات ساده ممکن است تحمل علائم را راحت‌تر کنند.
برای مثال، برخی افراد با استراحت در یک محیط تاریک و آرام احساس بهتری پیدا می‌کنند. کاهش نور و صدا می‌تواند برای افرادی که در زمان حمله به این محرک‌ها حساس هستند، کمک‌کننده باشد.
در کنار درمانی که پزشک برای فرد تعیین کرده است، موارد زیر نیز می‌توانند در مدیریت میگرن اهمیت داشته باشند:
- خواب منظم
- مصرف آب کافی
- داشتن وعده‌های غذایی منظم
- مدیریت استرس
- شناخت محرک‌های شخصی
- ثبت زمان و شدت حملات
اگر حملات مکرر، شدید یا ناتوان‌کننده هستند، بهتر است با پزشک درباره گزینه‌های درمانی و در صورت نیاز درمان پیشگیرانه صحبت شود.
داروهای مسکن یا داروهای مخصوص میگرن را نیز بهتر است بدون برنامه و به‌صورت مکرر مصرف نکنید؛ مصرف بیش از حد بعضی داروهای سردرد می‌تواند خودش باعث افزایش دفعات سردرد شود.
دفترچه میگرن چیست و چه کمکی می‌کند؟
گاهی پیدا کردن علت یا الگوی میگرن بدون ثبت اطلاعات دشوار است.
یک دفترچه ساده می‌تواند به شما و پزشکتان کمک کند تا تصویر دقیق‌تری از حملات داشته باشید.
می‌توانید موارد زیر را یادداشت کنید:
- زمان شروع سردرد
- مدت حمله
- شدت درد
- محل درد
- علائم همراه
- میزان خواب
- وعده‌های غذایی
- میزان مصرف آب
- میزان استرس
- تغییرات هورمونی، در صورت مرتبط بودن
- داروهای مصرف‌شده
- میزان تأثیر درمان
بعد از چند هفته یا چند ماه، ممکن است الگوهایی ظاهر شوند که قبلاً متوجه آنها نبوده‌اید.
هدف از این کار این نیست که زندگی خودتان را پر از محدودیت کنید. هدف این است که بفهمید چه عواملی واقعاً با حملات میگرنی شما ارتباط دارند.
آیا می‌توان از میگرن پیشگیری کرد؟
در بسیاری از افراد می‌توان تعداد یا شدت حملات میگرنی را کاهش داد.
داشتن خواب منظم، مصرف آب کافی، وعده‌های غذایی منظم، فعالیت بدنی متناسب و مدیریت استرس می‌توانند بخشی از برنامه کنترل میگرن باشند.
اگر حملات زیاد، شدید یا ناتوان‌کننده باشند، پزشک ممکن است درمان پیشگیرانه را نیز بررسی کند.
درمان پیشگیرانه برای همه افراد یکسان نیست و انتخاب آن به عواملی مانند تعداد حملات، شدت آنها، شرایط جسمی فرد و سایر داروهای مصرفی بستگی دارد.
بنابراین اگر میگرن به‌طور مکرر زندگی روزمره شما را مختل می‌کند، بهتر است به جای تحمل مداوم حملات، درباره گزینه‌های پیشگیری با پزشک مشورت کنید.
سؤالات متداول درباره میگرن
آیا میگرن فقط یک نوع سردرد است؟
خیر. میگرن یک بیماری عصبی است که می‌تواند علاوه بر سردرد، با تهوع، حساسیت به نور و صدا و در بعضی افراد با علائم اورا همراه باشد.
میگرن معمولاً چقدر طول می‌کشد؟
یک حمله میگرنی درمان‌نشده می‌تواند حدود ۴ تا ۷۲ ساعت ادامه داشته باشد. البته مدت و شدت حمله در افراد مختلف متفاوت است.
آیا میگرن می‌تواند بدون سردرد باشد؟
بله. در بعضی افراد ممکن است علائم اورا بدون ایجاد سردرد بعد از آن رخ دهند.
آیا شکلات باعث میگرن می‌شود؟
نه لزوماً.
محرک‌های میگرن در افراد مختلف متفاوت هستند و نمی‌توان یک ماده غذایی مشخص را برای همه افراد عامل قطعی میگرن دانست.
اگر فکر می‌کنید یک ماده غذایی خاص با حملات شما ارتباط دارد، بهتر است قبل از حذف دائمی آن از رژیم غذایی، الگوی حملات خود را ثبت و بررسی کنید.
آیا میگرن درمان قطعی دارد؟
مدیریت میگرن معمولاً بر کنترل حملات و کاهش تعداد و شدت آنها تمرکز دارد.
بسته به شرایط فرد، ممکن است از اصلاح سبک زندگی، درمان هنگام حمله و در بعضی افراد درمان پیشگیرانه استفاده شود.
چه زمانی برای میگرن باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر سردردها مکرر شده‌اند، شدت آنها بیشتر شده، فعالیت‌های روزمره را مختل می‌کنند یا الگوی آنها تغییر کرده است، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
اما اگر سردرد ناگهان و با شدت بسیار زیاد شروع شده یا همراه با علائمی مانند ضعف یک‌طرفه، اختلال گفتار، گیجی، تشنج یا اختلال جدی هوشیاری است، باید فوراً ارزیابی پزشکی دریافت کنید.
حرف آخر
میگرن فقط «یک سردرد بد» نیست.
گاهی بدن حتی قبل از شروع درد، نشانه‌هایی به ما می‌دهد؛ خمیازه‌های غیرعادی، خستگی، تغییر خلق یا حتی تغییر اشتها.
بعد ممکن است نور و صدا آزاردهنده شوند و درد ضربان‌دار آرام‌آرام شروع شود.
شناخت این الگوها می‌تواند کمک کند فرد زودتر متوجه شروع حمله شود و برای کنترل آن اقدام کند.
اگر میگرن دارید، لازم نیست زندگی‌تان را بر اساس ترس از حمله‌های بعدی تنظیم کنید. شناخت محرک‌های واقعی، داشتن سبک زندگی منظم و دریافت درمان مناسب می‌تواند به مدیریت بهتر این بیماری کمک کند.
اما یک نکته را همیشه به خاطر داشته باشید:
هر سردردی را نباید میگرن فرض کرد.
اگر سردرد ناگهانی و بسیار شدید است، برای اولین بار با علائم عصبی همراه شده یا با الگوی معمول سردردهای شما تفاوت دارد، آن را نادیده نگیرید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
منابع علمی
این مقاله با استفاده از اطلاعات پزشکی منابع معتبر از جمله Mayo Clinic، American Migraine Foundation و NHS تهیه شده است.
توجه: این مطلب با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین تشخیص، معاینه یا درمان توسط پزشک نیست. در صورت بروز سردرد شدید، ناگهانی یا همراه با علائم هشدار، مراجعه به پزشک یا دریافت خدمات اورژانسی اهمیت دارد.
