تاثیر چای بر سلامت قلب؛ نوشیدن هر روز چای چه تغییری ایجاد می‌کند؟ یافته‌ای از مطالعه نزدیک به نیم میلیون نفر

چای شیرین چه تاثیری بر سلامت قلب دارد؟

در بسیاری از خانه‌های ایرانی، چای بدون قند و شیرینی سرو نمی‌شود. بعضی افراد هم چند بار در روز همراه چای قند، نبات، شیرینی یا بیسکویت مصرف می‌کنند.

اما آیا اضافه کردن شیرینی می‌تواند مزایای احتمالی چای را کاهش دهد؟

یک مطالعه همگروهی بزرگ در سال ۲۰۲۵ با استفاده از داده‌های ۱۹۵٬۳۶۱ شرکت‌کننده بانک زیستی بریتانیا، مصرف چای بدون شیرین‌کننده، چای قندی و چای دارای شیرین‌کننده مصنوعی را بررسی کرد.

پس از میانگین پیگیری ۱۳٫۶ سال، در گروه مصرف‌کنندگان حدود ۳٫۵ تا ۴٫۵ وعده چای بدون شیرین‌کننده در روز، خطر مرگ ناشی از بیماری‌های قلبی‌عروقی حدود ۲۷ درصد کمتر از گروهی بود که چای نمی‌نوشیدند.

در مقابل، مصرف چای شیرین‌شده با قند یا شیرین‌کننده مصنوعی، ارتباط آماری پایدار و معناداری با کاهش مرگ‌ومیر قلبی‌عروقی نشان نداد.

البته این پژوهش نیز مشاهده‌ای بود و نمی‌توان صرفاً از روی آن نتیجه گرفت که قند تمام اثرات احتمالی چای را از بین می‌برد.

با این حال، مصرف مکرر قند افزوده می‌تواند دریافت انرژی و قند روزانه را بالا ببرد. اگر این عادت در کنار کم‌تحرکی و تغذیه نامناسب ادامه پیدا کند، ممکن است به افزایش وزن و اختلالات متابولیک کمک کند.

برای همین، اگر به نوشیدن روزانه چای عادت دارید، بهتر است به‌تدریج مقدار قند و شیرینی همراه آن را کاهش دهید.

چای کم‌شیرین یا بدون قند انتخاب ساده‌تری برای حفظ تعادل غذایی است. لازم هم نیست ناگهان تمام عادت‌های خود را تغییر دهید؛ حتی کم کردن یک حبه قند در هر نوبت می‌تواند شروع خوبی باشد.

یک پژوهش ایرانی درباره چای چه نتیجه‌ای داشت؟

اینجا داستان کمی پیچیده‌تر می‌شود.

شاید بعد از دیدن نتایج مطالعه چین تصور کنید که مصرف بیشتر چای همیشه با سلامت بهتر قلب همراه است. اما داده‌های ایرانی چنین نتیجه ساده‌ای را تأیید نمی‌کنند.

در فوریه ۲۰۲۵، پژوهشگران ایرانی مطالعه‌ای با عنوان «مصرف چای و قهوه و خطر ۱۵ ساله رویدادهای قلبی‌عروقی: مطالعه همگروهی اصفهان» در نشریه Nutrition Journal منتشر کردند.

این پژوهش از اطلاعات مطالعه Isfahan Cohort Study استفاده کرد و وضعیت ۵۲۴۸ بزرگسال سالم را با سن ۳۵ سال و بالاتر بررسی کرد.

شرکت‌کنندگان طی دوره مطالعه در فاصله سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۷ از نظر بروز پیامدهایی مانند موارد زیر پیگیری شدند:

• سکته قلبی یا انفارکتوس میوکارد

• آنژین ناپایدار

• سکته مغزی

• بیماری‌های قلبی‌عروقی

• مرگ ناگهانی قلبی

• مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی‌عروقی

نتایج چه بودند؟

پژوهشگران مشاهده کردند افرادی که در گروه مصرف بالاتر چای قرار داشتند، نسبت به گروه کم‌مصرف، برآورد خطر بیشتری برای سکته قلبی داشتند.

نسبت خطر گزارش‌شده برای مقایسه گروه با بیشترین مصرف و گروه با کمترین مصرف، ۱٫۸۳ بود. همچنین در گروه مصرف متوسط، نسبت خطر ۱٫۶۶ گزارش شد.

با این حال، نکته آماری مهمی وجود دارد. فاصله اطمینان برآورد گروه مصرف بالا از یک بیشتر بود، اما مقدار آزمون روند مصرف برابر ۰٫۰۶۰ گزارش شد؛ عددی که اندکی بالاتر از آستانه متعارف ۰٫۰۵ است.

همچنین پژوهشگران برای سایر پیامدهای قلبی‌عروقی مانند سکته مغزی، آنژین ناپایدار و مرگ ناشی از بیماری‌های قلبی ارتباط معناداری پیدا نکردند.

پس نباید نتیجه بگیریم که چای در ایرانی‌ها باعث سکته قلبی می‌شود. این مطالعه فقط یک ارتباط آماری را در برخی مقایسه‌ها نشان داده و برای اثبات علت به تحقیقات بیشتر نیاز داریم.

چرا نتایج مطالعه ایران و چین متفاوت بود؟

تفاوت این دو پژوهش لزوماً به معنی اشتباه بودن یکی از آن‌ها نیست.

چند عامل می‌توانند در این تفاوت نقش داشته باشند:

۱. تفاوت جمعیت مورد بررسی

مطالعه چینی نزدیک به نیم میلیون نفر را شامل می‌شد، درحالی‌که مطالعه اصفهان ۵۲۴۸ شرکت‌کننده داشت. اندازه نمونه، توان آماری و ویژگی‌های جمعیت در تفسیر نتایج اهمیت زیادی دارند.

۲. تفاوت عادت‌های نوشیدن چای

نوع برگ، روش دم کردن، میزان غلظت و دمای نوشیدنی در فرهنگ‌های مختلف متفاوت است. حتی اندازه استکان نیز می‌تواند نتایج مقایسه را تحت تأثیر قرار دهد.

۳. تفاوت سبک زندگی و رژیم غذایی

در مطالعه اصفهان، مصرف بیشتر چای با برخی الگوهای غذایی دیگر نیز همراه بود؛ از جمله دریافت بیشتر قند، نوشیدنی‌های شیرین‌شده و گوشت قرمز و دریافت کمتر برخی مواد غذایی مانند میوه و سبزی.

بنابراین نمی‌توان تمام تفاوت‌های سلامت افراد را تنها به مصرف چای نسبت داد.

۴. تفاوت نوع پیامدهای بررسی‌شده

مطالعه چین مجموعه گسترده‌تری از بیماری‌های عروقی را بررسی کرد. مطالعه اصفهان نیز پیامدهای مشخصی مانند سکته قلبی، سکته مغزی و مرگ‌ومیر قلبی را جداگانه تحلیل کرد.

به همین دلیل، ممکن است یک پژوهش ارتباطی را برای یک پیامد خاص نشان دهد، اما دیگری در بررسی مجموعه‌ای از بیماری‌ها به نتیجه متفاوتی برسد.

این مقایسه یک پیام مهم دارد: تاثیر چای بر سلامت قلب را نمی‌توان با یک عدد یا یک مطالعه برای تمام جمعیت‌ها توضیح داد.

چه کسانی باید در مصرف چای احتیاط کنند؟

اگرچه نوشیدن چای برای بیشتر بزرگسالان سالم، در مقادیر معمول مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما واکنش بدن همه افراد یکسان نیست.

بعضی افراد پس از نوشیدن یک فنجان چای پررنگ احساس آرامش و هوشیاری می‌کنند. در مقابل، ممکن است فرد دیگری با همان مقدار نوشیدنی دچار تپش قلب یا بی‌قراری شود.

این تفاوت تا حدی به ژنتیک، سرعت سوخت‌وساز کافئین، سن، وضعیت سلامت و عادت قبلی فرد به مصرف کافئین بستگی دارد.

۱. افراد مبتلا به تپش قلب و آریتمی

کافئین می‌تواند فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک را افزایش دهد. در نتیجه، بعضی افراد پس از مصرف آن افزایش موقت ضربان قلب یا فشار خون را تجربه می‌کنند.

همچنین ممکن است احساس تپش قلب، بی‌قراری و اختلال خواب ایجاد شود.

انجمن قلب آمریکا در بیانیه علمی سال ۲۰۲۶ درباره کافئین و بیماری‌های قلبی‌عروقی تأکید کرده است که پاسخ افراد به کافئین متفاوت است. ژنتیک، عادت مصرف و بیماری‌های زمینه‌ای در این تفاوت نقش دارند.

بنابراین اگر پس از نوشیدن چای ضربان قلبتان نامنظم می‌شود یا تپش آزاردهنده‌ای دارید، بهتر است مقدار مصرف را کاهش دهید و با پزشک مشورت کنید.

در صورت همراهی تپش قلب با درد قفسه سینه، تنگی نفس، غش یا سرگیجه شدید، باید فوراً ارزیابی پزشکی دریافت کنید.

۲. افراد مبتلا به فشار خون بالا

اگر فشار خون دارید، لازم نیست بدون دلیل تمام انواع چای را از برنامه غذایی خود حذف کنید.

با این حال، چای پررنگ و مصرف زیاد کافئین ممکن است در برخی افراد باعث افزایش موقت فشار خون شود.

بهتر است واکنش بدن خود را بررسی کنید. فشار خون را در شرایط مشابه، پیش و پس از مصرف نوشیدنی اندازه بگیرید و نتیجه را با پزشک در میان بگذارید.

چای جایگزین داروهای ضد فشار خون نیست و نباید برای کاهش دوز دارو به نتایج مطالعات تغذیه‌ای تکیه کنید.

۳. افراد حساس به کافئین و کسانی که اختلال خواب دارند

اگر بعد از نوشیدن چای در ساعات پایانی روز خواب راحتی ندارید، ممکن است کافئین یکی از عوامل مؤثر باشد.

کافئین می‌تواند برای چند ساعت سطح هوشیاری را بالا نگه دارد. این اتفاق در افرادی که حساسیت بیشتری دارند، حتی با مقدار نسبتاً کم هم رخ می‌دهد.

در چنین شرایطی، کاهش غلظت چای یا انتخاب چای بدون کافئین در ساعات عصر می‌تواند کمک‌کننده باشد.

۴. زنان باردار و شیرده

چای سیاه و سبز هر دو حاوی کافئین هستند. بنابراین مصرف آن‌ها باید در محاسبه مجموع کافئین روزانه در دوران بارداری و شیردهی لحاظ شود.

مقدار کافئین فقط به چای محدود نیست؛ قهوه، نوشابه‌های کافئین‌دار و شکلات نیز می‌توانند به دریافت روزانه اضافه کنند.

بهتر است میزان مجاز مصرف را با توجه به شرایط بارداری و توصیه پزشک تعیین کنید.

چطور چای بنوشیم تا انتخاب سالم‌تری داشته باشیم؟

حالا که تاثیر چای بر سلامت قلب را از جنبه‌های مختلف بررسی کردیم، احتمالاً این سؤال برای شما پیش می‌آید که بهترین شیوه مصرف چیست.

خبر خوب اینکه برای داشتن یک الگوی سالم‌تر، لزوماً نیازی به کنار گذاشتن چای نیست. چند تغییر کوچک می‌توانند عادت روزانه شما را منطقی‌تر کنند.

چای را با دمای قابل‌نوشیدن مصرف کنید. اجازه دهید بعد از دم کشیدن کمی خنک شود. نوشیدن مایعات سوزان انتخاب مناسبی نیست و می‌تواند به بافت مری آسیب برساند.

در مصرف چای زیاده‌روی نکنید. عدد ۶ تا ۸ فنجان در پژوهش چین نباید به نسخه‌ای برای همه تبدیل شود. میزان مناسب مصرف به غلظت، اندازه فنجان، حساسیت به کافئین و وضعیت جسمی شما بستگی دارد.

قند همراه چای را کاهش دهید. مصرف مکرر قند و شیرینی می‌تواند دریافت قند افزوده را بالا ببرد. چای کم‌شیرین یا بدون قند انتخاب بهتری است.

به واکنش بدن خود توجه کنید. اگر پس از نوشیدن چای دچار تپش قلب، اضطراب یا اختلال خواب می‌شوید، مقدار و زمان مصرف را تغییر دهید.

چای را جایگزین آب نکنید. هرچند چای در دریافت مایعات روزانه سهم دارد، بهتر است آب همچنان نوشیدنی اصلی شما باشد.

به کیفیت برگ چای توجه کنید. از محصولات نامعتبر یا چای‌هایی که شرایط نگهداری نامناسبی دارند، استفاده نکنید.

سبک زندگی خود را فراموش نکنید. مصرف سبزیجات، میوه، غلات کامل، فعالیت بدنی، ترک سیگار و کنترل فشار خون در سلامت قلب نقش مهمی دارند. هیچ نوشیدنی به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین این عوامل شود.

در واقع، تاثیر چای بر سلامت قلب زمانی ارزش بررسی دارد که آن را بخشی از یک الگوی کلی زندگی سالم بدانیم، نه یک راه‌حل مستقل برای محافظت از عروق.

آیا نوشیدن هر روز چای واقعاً به افزایش طول عمر کمک می‌کند؟

برای پاسخ به این سؤال، باید به پژوهش دیگری اشاره کنیم که در بانک زیستی بریتانیا انجام شد.

محققان در یک مطالعه همگروهی با ۴۹۸٬۰۴۳ شرکت‌کننده، ارتباط مصرف چای با مرگ‌ومیر کلی و علت‌های مختلف مرگ را بررسی کردند.

شرکت‌کنندگان در شروع مطالعه بین ۴۰ تا ۶۹ سال سن داشتند و پژوهشگران به‌طور میانه ۱۱٫۲ سال آن‌ها را پیگیری کردند.

یافته‌ها نشان داد مصرف روزانه دست‌کم دو فنجان چای با کاهش نسبی خطر مرگ‌ومیر کلی ارتباط دارد. در برخی گروه‌های مصرف‌کننده، این ارتباط حتی در مقادیر بالاتر نیز دیده شد.

اما این نتیجه به معنی اثبات افزایش طول عمر به‌واسطه چای نیست. افرادی که چای می‌نوشند ممکن است از نظر رژیم غذایی، وضعیت اجتماعی و رفتارهای سلامت با افرادی که چای مصرف نمی‌کنند تفاوت داشته باشند.

پس نمی‌توان سهم دقیق چای را از سایر عوامل جدا کرد.

از سوی دیگر، مطالعه سال ۲۰۲۵ درباره چای بدون قند نیز ارتباط مصرف متعادل آن با مرگ‌ومیر کمتر ناشی از بیماری‌های قلبی‌عروقی را گزارش کرده بود.

وقتی این یافته‌ها را در کنار تحقیقات جدید قرار می‌دهیم، می‌توان گفت چای یکی از نوشیدنی‌های گیاهی مورد توجه در مطالعات طول عمر و سلامت متابولیک است. با این حال، هنوز برای معرفی آن به‌عنوان عامل قطعی افزایش طول عمر شواهد کافی نداریم.

جمع‌بندی؛ آیا باید از امروز هر روز چای بنوشیم؟

پژوهش جدید روی نزدیک به نیم میلیون نفر نشان می‌دهد که نوشیدن منظم چای می‌تواند با کاهش خطر برخی بیماری‌های قلبی و عروقی همراه باشد. این ارتباط در چای سیاه و نوشیدنی با غلظت متوسط پایدارتر مشاهده شد.

در مقابل، مصرف چای بسیار داغ با افزایش خطر بیماری‌های عروقی ارتباط داشت؛ موضوعی که در کنار نگرانی‌های مربوط به آسیب حرارتی مری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

از طرف دیگر، مطالعه ایرانی اصفهان نتایج متفاوتی درباره مصرف زیاد چای و سکته قلبی گزارش کرده است. همین تفاوت نشان می‌دهد که هنوز نمی‌توان برای همه افراد و در تمام کشورها یک نسخه یکسان پیچید.

مهم‌ترین نکته این است که چای را به‌عنوان یک نوشیدنی روزمره و نه داروی محافظ قلب در نظر بگیرید.

برای بهره‌مندی از یک الگوی سالم‌تر، چای را با غلظت متعادل و دمای مناسب بنوشید، قند افزوده را کاهش دهید و به میزان کافئین دریافتی توجه کنید.

در نهایت، تاثیر چای بر سلامت قلب فقط یک بخش از داستان سلامت شماست. فشار خون کنترل‌شده، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و دوری از دخانیات اهمیت بسیار بیشتری در پیشگیری از بیماری‌های قلبی دارند.

پس لازم نیست با دیدن یک پژوهش جدید عادت دیرینه خود را کنار بگذارید یا تعداد استکان‌هایتان را افزایش دهید. کافی است بدانید چه می‌نوشید، چطور آن را آماده می‌کنید و بدن شما چه واکنشی به آن نشان می‌دهد.

سوالات متداول

آیا چای ترش هم مانند چای سیاه و سبز برای قلب مفید است؟

چای ترش از گیاه متفاوتی به نام Hibiscus sabdariffa تهیه می‌شود و با چای سیاه و سبز تفاوت دارد. بنابراین نمی‌توان یافته‌های پژوهش ۴۸۵ هزار نفری درباره چای معمولی را مستقیماً به چای ترش تعمیم داد. برخی پژوهش‌های کوچک اثر احتمالی چای ترش بر کاهش فشار خون را بررسی کرده‌اند، اما برای تعیین فواید و مقدار مصرف مناسب آن به شواهد بیشتری نیاز داریم.

آیا نوشیدن چای همراه قرص آهن خطرناک است؟

بله، نوشیدن چای هم‌زمان با مکمل آهن می‌تواند جذب آهن را کاهش دهد. ترکیبات پلی‌فنولی چای در جذب آهن غیرهِم موجود در غذاهای گیاهی نیز اختلال ایجاد می‌کنند. بهتر است مکمل آهن را با آب مصرف کنید و طبق توصیه NHS، بین مصرف قرص آهن و نوشیدن چای حدود دو ساعت فاصله بگذارید.

آیا بیماران قلبی می‌توانند بدون نگرانی چای بنوشند؟

پاسخ به نوع بیماری، شدت علائم، داروهای مصرفی و حساسیت فرد به کافئین بستگی دارد. بسیاری از افراد مبتلا به بیماری قلبی ممکن است بتوانند چای را در مقدار متعادل مصرف کنند، اما افرادی که تپش قلب یا آریتمی دارند بهتر است درباره میزان مناسب مصرف با متخصص قلب مشورت کنند.

آیا نوشیدن چای همراه داروهای قلبی مشکلی ایجاد می‌کند؟

برخی ترکیبات چای سبز، به‌ویژه در مقادیر بالا یا به شکل عصاره و مکمل، می‌توانند با داروها تداخل داشته باشند. برای مثال، مؤسسه NCCIH درباره کاهش سطح خونی داروی نادولول، که برای برخی بیماری‌های قلبی و فشار خون استفاده می‌شود، در ارتباط با مصرف دوز بالای چای سبز هشدار داده است. بنابراین اگر داروی قلبی مصرف می‌کنید، درباره مقدار چای و مکمل‌های آن با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

آیا می‌توان با نوشیدن چای، مصرف داروهای کلسترول یا فشار خون را کاهش داد؟

خیر. هیچ‌یک از مطالعات مورد بررسی ثابت نکرده‌اند که چای می‌تواند جایگزین داروهای تجویزشده شود. حتی اگر مصرف متعادل چای با برخی پیامدهای بهتر سلامت ارتباط داشته باشد، برای قطع یا تغییر دوز دارو باید نظر پزشک را ملاک قرار دهید.